2018-10-21 01:27:39

Təbii daş materialları. Təbii daş materiallarının sınaq qaydaları və markaları.

Təbii daş materialları. Təbii daş materiallarının sınaq qaydaları və markaları.

İnşaat materiallarının hazırlanması üçün xammal olan süxurlarının çıxarılmasında tətbiq edilən üsullar müxtəlifdir. Süxurçıxarma üsulu süxurun mədəndə yatma istiqamətindən, süxurun bərkliyindən, möhkəmliyindən, eləcədə alınacaq materialın, yaxud məmulatın ölçü və formasından  asılıdır. Əgər süxur yer üzərinə yaxın yerləşərsə və yaxud yerin üzərinə çıxarsa, onu açıq üsul ilə çıxarırlar. Süxur dərinlikdə yerləşdikdə isə onu yeraltı şaxta üsulları ilə çıxarırlar.

Sıx süxurlardan (qranit, sıx əhəngdaşı və s.) but daşı və qırmadaşın alınması üçün pnevmatik çəkic, paz işlədirlər, yaxud partlama üsulu tətbiq edilir.

Asan emal olunan süxurlar (mərmər, adi əhəngdaşı, balıqqulağılı əhəngdaşı, tuf və s.) daşkəsən maşınlar tətbiq edilməklə mexanikləşdirilmiş üsulla çıxarılır. Maşının kəsici alətləri üfqi və şaquli istiqamətdə fırlanan mişarlardır.

Təbii daş  materiallarının əsas fiziki-mexaniki xassələri, hətta bir yataq hüdudunda müxtəlif olur. Buna görə də, hər bir karxananın kəşfiyyatı  və istismarı zamanı sınaq üçün nümunələr götürülməlidir.

Təbii daş materialları nümunələrinin sınanılması nəticəsində, müvafiq standart və ya texniki şərtlər əsasında aşağıdaki xassələr müəyyən edilməlidir: həcm çəkisi, xüsusi çəki, məsaməliliyi, suhopma və sıxılmada möhkəmlik həddi. Möhkəmlik həddi, laylara perpendikulyar istiqamətdə, quru və həm də su ilə doymuş, silindir ya da kub şəklində nümunələrdən istifadə edilməklə müəyyənləşdirilir. Bundan başqa, yumşalma əmsalı  əsasında suyadavamlı və su ilə doymuş nümunələri – 17⁰ C-də dondurub sonra donunu açmaqla (bu prossesi bir neçə dəfə təkrar etməklə) şaxtaya davamlılıq müəyyən edilir. Sınaq zamanı nümunəyə zərrəbinlə baxdıqda gözə çarpan dağılma əlaməti olmadan, nümunənin möhkəmlik həddi 25 %-ə qədər azalmışsa, çəki üzrə itkisi ən çoxu 5% təşkil edirsə, belə material şaxtayadavamlı hesab olunur.

Təbii daş materiallarını sınaq nəticələrindən asılı olaraq aşağıdakı göstəricilər əsasında fərqləndirirlər:

Həcm çəkisinə görə (quru halda) <1800 kq/sm3 olduqda yüngül daş materialına (material isidilən mülki binaların divar hörgülərində istifadə oluna bilər) və  >1800 kq/sm3  olduqda ağır daş materialına (özül, kürsü, istinad divarları hörgülərində, hidrotexniki tikililərdə üzlük materialı və s. üçün istifadə edilə bilər);

Sıxılmada möhkəmlik həddinə görə (kq/sm3  ilə): yüngül materiallara – markası 4; 7; 10 ;15; 25; 35; 50; 75; 100; 150; 200 və ağır materiallara – markası 100; 150; 200; 300; 400; 500; 600; 800; 1000 və s;

Şaxtaya davamlılığına görə materialların markaları: Mrz 10, Mrz 15, Mrz 25, Mrz 35, Mrz 50, Mrz 150, Mrz 200 və s. olur Əgər aşınma əlaməti olmayan püskürülmüş süxurun həcmcə suhopması 0,5 %-ə qədər və sıxılmada möhkəmlik həddi 1000 kq/sm3-dən artıq olarsa, belə daş materiallarını sınaqdan keçirmədən, onun şaxtayadavamlığa görə markası 100 qəbul edilir;

Yumşalma əmsalına görə (Kj) daş materialları: 0.6; 0,75; 0,9 və 1,0 göstəricilərinə malik növlərə bölünür.

Yol örtüyü kimi istifadə edilən materiallar əlavə kapyorda zərbəyə və barabanda sürtülüb yeyilməyə sınanılmalıdır. Kapyorda sınama zamanı 2 kq ağırlığındakı yük 1 sm hündürlükdən başlayaraq bu hündürlük hər dəfə 1 sm artırılmaqla nümunə (d=h=5 sm) dağılana (çat əmələ gələnə) qədər sınaq davam edir.

Sosial şəbəkələrdə bölüşmək