Üzvi istilik-izolyasiya materialları və məmulatları

Üzvi istilik-izolyasiya materialları və məmulatları

Üzvi istilik-izolyasiya materialları və məmulatlannı müxtəlif bitgi xammallarından və tullantılardan hazırlayırlar. Bunlara ağac kəpəyi və yonqarı, tamasalar, qabırğalar, qamış, torf, kətan və çətənə qalıqları, habelə heyvan yunu aiddir. Həmin xammallardan yapışdırıcı maddələr vasitəsilə müxtəlif tavalar istehsal olunur.

Ağac-lifli tavalar. Sintetik polimer hopdurulmuş ağac-lifli kütlənin qəliblənməsindən və termik emal edilməsindən alman istilik izolyasiya materialına ağac-lifli tavalar deyilir. Bu tavaların istehsalında qabırğa, tamasa və ağac kəpəyi kinmi ağac tullantılanrı, kətan və çətənə qalıqları, kağız makulaturası və başqa bitgi qalıqlarından istifadə olunur. Tavaların tərkibinə, onların yanma qabiliyyətini azaltmaq üçün - antipirenlər, hiqroskopikliyini azaltmaq və suyadavamlılığını artırmaq üçün - parafin, qatran və başqa emulsiyaları, çürüməsinin qarşısını almaq üçün - antiseptik maddələr əlavə edilir. 

Tavaların əsas fıziki-mexaniki xassələri belədir: sıxlığı 250 kq/m3; əyilmədə möhkəmlik həddi, azı 1,2 MPa; 2 saat ərzində suhopması, çoxu - 30%; istilikkeçirmə əmsalı, çoxu - 0,07 Vt/(m °S- dir.

Ağac-lifli tavaların mexaniki emalı çox asandır. Onlan mişarlamaq, kəsmək, buruqlamaq və mıxlamaq mümkündür. Bu tavalar ancaq istilik-izolyasiya materialı kimi deyil, həmçinin səsi izolyasiya edən material kimi də tətbiq olunur. Onlar divarları örtmək öçün və həm də mərtəbəarası örtüklərində səsi izolyasiya məqsadilə istifadə olunur.

Ağac-yonqar tavaları sintetik polimer hopdurulmuş ağac yonqarlarının isti preslərdə termik emal edilməsindən almınır. Bu halda maye polimer bərkiyərək ağac yonqarlarını monolit kütlə halında birləşdirir.Sintetik polimer kimi fenol-formaldehid, karbamid-formaldehid, melamin və s. qatranlardan istifadə olunur.

Ağac-yonqar tavalan birqatlı və çoxqatlı, adətən, üçqatlı hazarlanır.

Tavalar üzlənmiş və üzlənməmiş olur. Üzlənmiş tavaların uzəri şpon, faner, kağız və ya sintetik qatran ilə örtülmüş olur.

Sıxlığına görə tavalar üç növ istehsal olunur: yüngül - sıxlı- 250-400 kq/m3 olan, yarımağır - 400-dən 800 kq/m3-a qədər və ağır- 800-dən 1200 kq/m3-a qədər. Birinci iki növ tavadan istilik- izolyasiya materialı kimi istifadə olunur. Bunlann istilikkeçirmə amsalı, müvafıq olaraq, 0,045 və 0,095 Vt/(m °S)-dir. Əyilmədə möhkəmlik həddi 5 MPa-dan az, suhopması isə 80%-dən çox olmamalıdır.

Ağır tavalar konstruktiv material kimi tətbiq olunur. Qalan növ ağac-yonqar tavaların tətbiq sahəsi ağac-lifli tavalarınkı kimidir.

Torf tavaları üçün xammal, lifli quruluşlu material olan sfaqnum torfudur. Tava hazırlamaq məqsədilə bataqlıqların tamamilə çürüməmiş və lifləri öz elastikliyini itirməmiş üst qatındakı cavan torfdan istifadə olunur.

Torf tavalarının istehsalı torf liflərinin preslənməsindən və termik emal olunmasından ibarətdir. Beləliklə, torf liflərini yapışdırmaq üçün yapışdırıcı maddə tələb edilmir. Torfu qızdırdıqda o, özündən yapışqan ayırır və lifləri bir-birinə yapışdınr.

Torf tavalarının sıxlığı 170-220 kq/m3, əyilmədə möhkəmlik həddi azı 0,3 MPa və istilikkeçirmə əmsalı isə 0,0058-0,064 Vt/(m °S) olmalıdır. Suhopması 180-190%-ə qədər ola bilər. Suya davamlı tavalarda isə bu göstərici 3 dəfə azdır.

Torf tavaları odun və ya yüksək temperaturun təsirindən alovlanmamalı və alovla yanmamalı, odu kənar etdikdən sonra isə çoxu 5 dəqiqə közərməlidir. Közərmədən qorumaq üçün ona suvaq çəkir və ya oddan mühafizəedici maddələr hopdururlar. tavalar divarları, çardaq və mərtəbəarası örtükləri izolyasiya etmək üçün işlədilir. Çox zaman nazik kərpic divarları və dəmir-beton örtükləri bu tavalarla istiləndirirlər. Buzxanaların izolyasiyası üçün də çox zaman torf tavalarından istifadə olunur.

Fibrolit. Mineral yapışdırıcı maddə ilə ağac yonqarının və ya başqa lifli materialların preslənməsindən və bərkiməsindən alınan tavalara fıbrolit deyilir.

Yapışdırıcı maddə olaraq maqnezial yapışcırıcı maddədən və portlandsementdən istifadə olunur.

Fibrolit hazırlamaq üçün şam, küknar və cökə ağacından olan ağac yonqarını xüsusi yonqar dəzgahlarında ağac yunu halına salırlar. Ağac yunu uzun zolaq şəklində olub, uzunluğu 400-500 mm, eni 5-7 mm, qalmlığı isə 0,25-0,5 mm olmalıdır.

Sement fibrolitinin istehsalı aşağıdakı əməliyyatlardan ibarətdir: ağac yununun hazırlanması; ağac yununun ələnməsi və qurudulması; ağac yununun əlavələrlə (maqnzium-xlorid,maye şüşə və s.) hopdurulması; 400 markalı portlandsementdən sement xəmirinin hazırlanmaşı; ağac yununun sement xəmiri ilə qarışdırılması; tavaların 0,1-0,4 MPa təzyiq altında preslənməsi; buxar kameralarında tavalann bərkiməsi; tavaların tunel və ya digər quruducularda qurudulması; tavalann növlərə ayrılması və markalanması.

Sıxlığından asılı olaraq fibrolit tavalann markaları D 300,D 400 və D 500 olur. Sıxlığı 400 kq/m3-a qədər olan tavalar - istilik-izolyasiya materialı kimi tətbiq olunur. Onların istilikkeçirmə əmsalı 0,094-0,122 Vt/(m °S)-dir. Sıxlığı 400 kq/m3 və daha çox olanlar isə konstruktiv istilik-izolyasiya tavaları adlanır. Belə tavaların istilikkeçirmə əmsalı 0,122-0,152 Vt/(m-°S) olur. Sement fibrolitinin əyilmədə möhkəmlik həddi, onun sıxlığından asılı olaraq 0,4 MPa-dan 1,2 MPa qədər dəyişir. Tavaların nəmliyi bütün markalar üçün 20%-dən çox olmamalıdır. Nəmlik 50%-ə qədər artdıqda tavaların  mexaniki möhkəmliyi 1,5-2 dəfə azalır. Tavalann sıxlığı azldıqda onların suhopması artır ~ 35-60%-ə qədər çatır.

Maqnezit fıbrolitinin istehsalı MgS04, MgCh məhlulunun hazırlanmasından, kaustik maqnezit tozunun həmin məhlulla qarışdırılmasından’ fibrolit qarışığının hazırlanmasından, həmin qarışığın metal və ya ağac qəliblərdə preslənməsindən, tavaların bərkiməsindən və qurudulmasmdan ibarətdir. Lakin maqnezit fibrolitini  çox az istehsal edirlər, çünki onun istehsalı üçün lazım gələn kaustik maqnezit yapışdırıcısı başqa məqsədlər üçün (məsələn, odadavamlı materialların isthsalı üçün) daha əlverişli istifadə

olunur.Fibroliti rahat mexaniki emal etmək - mişarlamaq, burğulamaq və mıxlamaq mümkündür; səthi kələ-kötür olduğundan suvaqla yaxşı yapışır. Fibrolit alovla yanmır, çətinliklə közərir.

Fibrolit tavaları yaşayış binalarınm tikintisində daha çox işlənilir.

Arbolit. Müəyyən nisbətdə seçilib götürülmüş mineral yapışdırıcıdan, üzvi dolduruculardan, kimyəvi əlavə və sudan ibarət qarışığın qəliblənməsi və bərkiməsindən alınan materialdır. Üzvi doldurucu kimi ağac yonqarı, saman yaxud qamış qırıqları, ağac kəpəyi və s. bu kimi üzvi mənşəli materiallar işlədilir. Kimyəvi əlavə olaraq kalsium-xlorid, maye şüşə, alüminium-sulfat istifadə olunur. Tavaların hazırlanmasında ikinci komponent portlandsementdir.Arbolit tavaların quru halda sıxlığı 400, 500 və 550 kq/m3, sıxılmada möhkəmliyi 0,3-3,5 MPa, əyilmədə möhkəmlik həddi 0,4 MPa, quru halda istiükkeçirmə əmsalı 0,12 Vt/(m-°S), nəmliyi çoxu 20% olur.

Arbolitdən nisbi nəmliyi 75%-dən çox olmayan müxtəlif təyinatlı yığma və monolit binalar üçün istilik-izolyasiya və konstruktiv istilik-izolyasiya məmulatları hazırlanır. Sıxlığı 400 kq/m3-dan çox olan arbolit çətinyanan, sıxlığı 400 kq/m3-dan az olan arbolit isə yanan materiallara aid edilir.

Qamış tavalar. Qamışdan presləmə və məftillə bağlama yolu ilə alınan düzbucaqlı formalı tavalara qamış tavalar deyilir. Qamışın saplaqları tavada şaquli və üfqi vəziyyətdə yerləşdirilə bilər.

Preslənmə dərəcəsindən asılı olaraq, tavaların sixhjsp 175-200 kq/m3 olur. Sıxlığından asıiı olaraq istilik keçirmə əmsalı 0,058-0,093 Vt/(m-°S)-dir Tavaların kütləyə görə nəmliyi 18%-dən çox olmamalıdır. Əyilmədə möhkəmlik həddi D 175 markalı tava üçün 0,18MPa-dan, D 200 marka üçün 0,3 MPa-dan və D 2SQ marka üçün isə 0,5 MPa-dan äz olmamalıdır.

Qamış tavaları çürüməkdən və gəmirici heyvanların zədələnməsindən qorumaq üçün onlara antiseptik hopdururlar.

Qamış tavaları azmərtəbəli kənd təsərrüfatı binalarında işlədirlər. Onlardan düzəldilmiş divarları və arakəsmələri yanmaqdan, nəmlənməkdən və yelvurmaqdan qorumaq məqsədilə hər ikı tərəfdən suvaq çəkmək lazımdır. Bu tavalar ən ucuz yerli istilik-izolyasiya materialıdır.

Mantar tavaları mantar istehsalının tullantılarından hazırlanır.

Tavaları hazırladıqda əvvəlcə mantar tullantılarını 5 mm ölçülü qırıntılar halına salmaq üçün xırdalayırlar. Sonra həmin qırıntıları yapışqanla qarışdırıb, dəmir qəliblərdə presləyirlər. Preslədikdən sonra qəliblərdə tavaları 3 gün müddətində 80°S temperaturda qurutmaxanalarda qurudurlar.

Mantar tavaları çox yüngül, çürüməyə davamlı, çox az suhopan kifayət qədər odadayanıqlı materiallardır (alovla yanmır, ancaq tədricən közərir). Ev göbələkləri və gəmiricilər ona ziyan vurmur. Tavaların sıxlığı 150-250 kq/m3, istilik keçirmə əmsalı 0,047-0,093 Vt/(m °S), əyilmədə möhkəmlik həddi, başqa istilik-izolyasiya materiallarından çox, 0,2-0,4 MPa-dır. Mişarlamaqla onlan istənilən formaya salmaq mümkündür. Mantar tavaları baha olduğundan ancaq buzxanaların istilik-izolyasiyası üçün işlənilir.

İnşaat keçəsi. 10%-ə qədər kətan kəpitkəsi qatmaqla kobud inək, at və başqa yunlardan hazırlanır. Keçə düzbucaqlı formada olub, sıxlığı 100-300 kq/m3, istilikkeçirmə əmsalı 0,044-0,066 Vt/(m °S)-dir. Nəmliyi 20%-dən çox olmamalıdır.

İnşaat keçəsi divar və örtükləri, xarici qapıları, arakəsmələri, sanitar-texniki quruluşları və s.-ni istiləndirmək üçün işlədilir. Güvə əmələ gəlməməsi üçün keçəyə 3%-li natrium-flüorid məhlulu hopdurmaq və işlətməzdən əvvəl qurutmaq lazımdır. Keçə çürümür lakin pis iy verir və közərə bilər. Inşaat keçəsini soyuq anbarlarda saxlamaq və nəmlənməkdən qorumaq gərəkdir.

Şevelin. İki vərəq tol, perqamin və ya neft bitumu hopdurulmuş sıx kağız arasına kətan kəpitkəsi qoyularaq eşilmiş sapla sırınmış sadə istilik-izolyasiya materialına şevelin deyilir. Sırıqların arasındakı məsafə 150-200 mm olur.

Şevelininn sıxlığı 100-150 kq/m3, istilikkeçirmə əmsalı 0,047 Vt/(m °S) ətrafındadır. Şevelinin hiqroskopikliyi və havakeçirməsi azdır, alovda yanır. Ağac binalarda və müvəqqəti tikintilərdə divarı və örtükləri istiləndirmək üçün istifadə edilir.

Sosial şəbəkələrdə bölüşmək