Qeyri-üzvi istilik-izolyasiya materialları və məmulatları

Qeyri-üzvi  istilik-izolyasiya materialları və məmulatları

Qeyri-üzvi istilik-izolyasiya materialları və məmulatlanrının istehsalında xammal olaraq süxurlardan, metallurgiya posalarından, şüşə və asbestdən istifadə olunur.

Mineral pambıq və ondan hazırlanan məmulatlar

Mineral pambıq. Süxurların yaxud metallurgiya posalarının əridilməsindən alınan nazik şüşəyəoxşar liflərdən ibarət istilik-izolyasiya materialına mineral pambıq deyilir.

Mineral pambığın istehsalında mergellərdən, şistlərdən, əhəngdaşı və ya dolomitin gilli və silisium oksidli süxurlarla qarışığından, həmçinin metallurgiya posalarından istifadə olunur. Pambığın istehsalı iki prosesdən - qarışığın əridilməsindən və ərintinin liflər halına salınmasından ibarətdir. Qarışıq şixta sobalarında (vaqrankalarda) 1500-1800°S temperaturda əridilir. Sobanın aşağısındakı 20-30 mm ölçülü deşikdən çıxan ərinti təzyiq altında verilən buxar və ya sıxılmış hava axını ilə parçalanır, liflərə çevrilir və konveyerə tökülür. Alınan mineral pambığı karton qutulara və ya sukeçirməyən kağız kisələrə doldururlar. Pambığı daşıdıqda və saxladıqda nəmlənməkdən və sıxlaşmaqdan qorumaq lazımdır.

Mineral pambığın həcminin 95%-ə qədəri hava boşluqlarıdan ibarət olduğu üçün qiymətli istilik-izolyasiya materialı hesab edilir.Sıxlığından asılı olaraq mineral pambıq üç markada istehsal olunur: D 75, D 100 və D 125. Həmin markalı mineral pambığın istilikkeçirmə əmsalları, müvafiq surətdə, 25°S-də - 0,042, 0,044 və 0,047 Vt/(m-<>S)-dən; 100«S-də 0,058, 0,058 və 0,060 Vt/(m °S)-dən çox olmamalıdır. Mineral pambığı ən çoxu 600°S-yə qədər temperaturda işlətmək olar.

Mineral pambığın xammalı hər yerdə tapılan, hazırlanması sadə və yüksək istilik-izolyasiya xassələrinə malik olduğu üçün həm soyuq, həm də qızmış səthləri izolyasiya etmək üçün geniş istifadə olunur.

Topa halında mineral pambıq çox kövrək olduğundan və onu işlətdikdə çox toz əmələ gəldiyindən bu halda işlədilmir. Buna görə mineral pambığı dənəvərləşdirirlər.

 

Bitum yapışdırıcılı mineral pambıq tavaları. Mineral pambıq liflərinin bitum yapışdırıcısı ilə yapışdırılmasından mineral pambıq tavaları alınır. Sıxlaşdırılma dərəcəsindən asılı olaraq yumşaq və yarımbərk tavalar istehsal olunur.

Bitum yapışdırıcılı yumşaq və yarımbərk tavaları binaların hasarlayıcı konstruksiyalarında istiliyi izolyasiya etmək və habelə 60°S temperatura qədər qızan sənaye qurğuları, borukəmərləri və avadanlığı izolyasiya etmək üçün işlədirlər.

Yumşaq və yarımbərk tavalardan başqa bitum yapışdırıcılı bərk mineral pambıq tavaları da istehsal olunur. Belə tavaların sıxlığı, istilikkeçirməsi və möhkəmliyi müəyyən qədər çoxdur. Bərk tavaların markaları: D 250, D 300, D 350 və D 400; uzunluğu 1000, eni 500 və qalınlığı 45 və 60 mm-dir.

Bərk mineral pambıq tavalarından inşaat konstruksiyalarını və sənaye avadanlığını izolyasiya etmək üçün istifadə olunur.

Sintetik yapışdırıcılı minerai pambıq tavaları. Polimer sintetik yapışdırıcıları əsasında hazırlanan mineral pambıq tavaları iş temperaturu -60°S-dən +400°S-yə qədər olan inşaat konstruksiyaları və sənaye avadanlığını izolyasiya etmək üçün işlətmək mümkündür.

Keyfıyyətli tavalar almaq məqsədilə fenolformaldehid və karbamid-formaldehid polimerlərindən istifadə olunur.

Sintetik yapışdırıcılı mineral pambıqdan yumşaq tava və döşəklər, yarımbərk tavalar və bərk tavalar istehsal olunur.

 

Şüşə pambığı. Əridilmiş şüşə kütləsindən alınan nazik və tik şüşə liflərindən ibarət materiala şüşə pambığı deyilir. Pambıq almaq üçün şüşə sınıqlarından və ya adi şüşə istehsalında işlədilən xammallardan istifadə olunur. Şüşə pambıq əsasən iki üsulla istehsal olunur.

Birinci üsulda şüşə xəlitəsi kiçik diametrli deşikləri olan fılyerlərdən keçirilir və əmələ gələn sapları böyük sürətlə fırlanan barabanlara dolayırlar. Bu zaman hələ elastik halda olan sapların diametri daha kiçik alınır.

İkinci üsulda - üfürmə üsulunda şüşə xəlitəsi yüksək təzyiqli buxar və ya çox isti qazlarla toz halına gətirilir və bu zaman qısa şüşə sapları alınır.

Bu üsullarla alənan şüşə liflərinin uzunluğu mineral pambıq liflərindən daha uzun olur, möhkəm və kimyəvi davamlı, istilikkeçirmə qabiliyyəti zəifdir. Şüşə pambığı yanmır, közərmir və istismar şəraitindən asılı olmayaraq çürümür.

Şüşə pambığının sıxlaşdırılmamış halda sıxlığı 130 kq/m3- dan, istilikkeçirmə əmsalı isə +25°S-də 0,052 Vt/(m-°S)-dən çox olmamalıdır.

Şüşə pambığından istilik-izolyasiya işləri üçün döşəklər, zolaqlar, tavalar və digər məmulatlar hazırlanır.

Şüşə pambığından hazırlanan döşəklər və zolaqlar. Şüşə pambığından hazırlanan istilik-izolyasiya materiallarından ən çox işlədiləni döşəklər və zolaqlardır. Onlar aşağıdan və yuxarıdan 1,5 mm qalınlıqlı yapışdırılmış şüşə lifləri ilə örtülən şüşə pambığı tikmək yolu ilə hazırlanır.

Döşəklərin uzunluğu 1000-3000 mm, eni 200-750 mm, qa-lınlığı isə 10, 15, 20, 30 və 50 mm olur. Zolaqların uzunluğu 500-5000 mm, eni 30-250 mm və qalınlığı 10-30 mm-dir. Hər iki məmulatın sıxlığı 170 kq/m3-dan çox olmamalıdır.

Döşəkləri yastı və böyük əyrilik radiuslu silindrik səthləri, zolaqlan isə kiçik əyrilik radiuslu silindrik səthləri izolyasiya etmək üçün işlədirlər. Hər iki məmulatı izolyasiya olunan səthin temperaturu 450°S-yə qədər olduqda işlətmək olar.

 

Şüşə lifli məmulatlar. Şüşə liflərindən bir çox istilik-izolyasiya məmulatları hazırlanır ki, onlar vasitəsilə -60°S-dən +180°S- yə qədər temperaturlu səthləri izolyasiya etmək mümkündür. Çox zaman şüşə liflərindən tava və döşəklər hazırlanır. İnşaat və texniki döşəklərin sıxlığı 35 və 50 kq/m3, uzunluğu 7000-13000, eni 500, 900, 1000 və 1500 mm, qalınlığı isə 30, 40, 50, 60, 70 və 80 nun olur. Yanmbərk inşaat və texniki tavalann sıxlığı 75 kq/m3, ölçü- ləri isə inşaat döşəklərinin ölçüləri kimidir. Göstərilən məmulatların istilikkeçirmə əmsalı 0,047 Vt/(m-°S)-dən çox olmamalıdır.

 

Köpüklü şüşə. Məsaməli quruluşlu şüşəyə köpüklü şüşə deyilir. Müxtəlif növ köpüklü şüşələrin məsaməliliyi 80-95%-dir. Buna görə də köpüklü şüşə yüksək istilik-izolyasiya xassəlidir. Sıxlığmından asılı olaraq köpüklü şüşənin istilikkeçirməsi 0,058-0,128 Vt/(m-°S)-dir. Köpüklü şüşə yüksək möhkəmlikli və suyadavamlıdır. Sıxlığı 200-400 kq/m3 olan köpüklü şüşənin sıxılmada möhkəmliyi 2-6 MPa olduğu halda, belə sıxlıqlı köpüklü betonun möhkəmliyi yalnız 1-2 MPa-dır.

Adi kimyəvi tərkibli köpüklü şüşənin istiliyədavamlılığı 300-400°S, qələvisiz şüşə üçün isə 800-1000°S-dir.

Köpüklü şüşəni məsamə əmələgətirən (qaz əmələgətirən) material, məsələn, üyüdülmüş əhəngdaşı, kömür, antrasit əlavə etməklə narın üyüdülmüş şüşə sınıqlarından hazırlayırlar. Həmin qarışığı 800-900°S-də qızdırdıqda şüşə əriyir, əmələ gələn qazlar isə şüşə kütləsini köpdürərək çoxlu qapalı mikroməsamələr alınır və belə vəziyyətdə də soyudulur.

Istehsal zamanı buxar əmələgəlmə prosesinin rejimini dəyişdirməklə qapalı və ya açıq, bir-biri ilə birləşmiş məsamələr almaq mümkündür.

Köpüklü şüşə və ondan hazırlanan məmulatın suyadavamlılığı çox yüksəkdir. Qapalı məsaməli material suyu ancaq öz üzərinə adsorbsiya edir və suhopması demək olar ki, yoxdur. Belə şüşə suda batmır və buna görə də bəzən onu üzən köpüklü şüşə adlandırırlar.

Köpüklü şüşədən hazırlanan əsas məmulatlar — bloklar və tavalardır. Köpüklü şüşə tavalarının sıxlığı 100-200 kq/m3-dur. O, keyfiyyətli istilik-izolyasiya materialı olaraq, divar və örtükləri izolyasiya binaların dam və döşəmələrini istiləndirmək habelə buzxanaları və istilik qurğularının qaynar səthlərini ızolyasiya etmək üçün istifadə olunur.

Diatomit və trepel məmulatlan

Diatomit və trepel istilik-izolyasiya məmulatları diatomit trepelə yanan və ya məsamə əmələgətirən əlavələr qatıb bişirməklə alınır. Bu məmulatlar kərpic, blok, seqment və digər forma-larda olur. Bu məmulatların istehsalı aşağıdakı əməliyyatlardan ibarətdir: l)diatomit və ya trepel qurudulur və toz halına düşənə kimi uyudülür; 2) yanan əlavə olaraq, ağac kəpəyi yaxud üyüdulmüş ağac kömürü götürülür; 3) toz halında olan diatomit yaxud trepeli üyüdülmüş yanan əlavə ilə birlikdə əvvəlcə quru halda, sonra isə su ilə plastik hala düşənə qədər mükəmməl surətdə qarışdırıb qəlibləyir; 4) qəliblənmiş məmulatları qurudur sonra isə bişirirlər. Bişirmə zamanı ağac kəpəyi yaxud məsamə əmələgətirən əlavələr yanır və bunun nəticəsində bişirilən material məsaməli quruluş əldə edir.

DİADOMİT

TREPEL

Diatomit əsasında daha yüngül köpüklü diatomit məmulatları da istehsal edilir.

Sıxlığından asılı olaraq diatomit və trepel istihk-izolyasiya məmulatları aşağıdakı markalarda olur: 350,400, 500, 600 və 700.

 

Köpdürülmüş perlit və vermikulit

Köpdürülmüş perlit. Xırdalanmış perlit süxurunun fırlanan yaxud şaxta sobalarmda 900-1200°S temperaturda qısamüddətli yandırılmasından alınan qum və ya qırmadaş halında məsaməli materiala köpdürülmüş perlit deyilir. Qızdırılma prosesində süxurda olan hidrat su intensiv surətdə buxara çevrilərək süxurdan ayrılır, süxur yumşaldığı momentdə buxar onu köpdürür və həcmiini 5-20 dəfə artırır.

Köpdürülmüş perlit qumu ağ və ya boz rəngli dənələrdən ibarət qapalı məsaməli materialdır. Belə qum dənələrinin ölçüləri ”1-5 mm, sıxlığı 100-250 kq/m3, quru halda istilikkeçirmə əmsalı 0,046-0,071 Vt/(m-°S), məsaməliliyi 85-90%-ə qədər, açıq məsamələri isə 3-20%-dir. Perlit qumu istilik-izolyasiya məmulatı hazırlamaq üçün işlədilən məhlul və betonlara, oddan mühafızə suvaqlarına qatılır. Onun vasitəsilə 800°S-yə qədər qızmış səthləri izolyasiya etmək mümkündür. Perlit qırmadaşı istilik-izolyasiya və konstruktiv istilik-izolyasiya betonlarına sərf olunur.

 

Köpdürülmüş vermikulit. Təbii vermikulitin xırdalanmasından və 3-5 dəqiqə ərzində yandırılmasından alınan, səpinti halında olan istilik-izolyasiya materialına köpdürülmüş vermikulit deyilir. 800—1000°S temperaturda yandırdıqda vermikuliti köpür, həcmini 20 dəfə və daha çox artırır. Köpdürülmüş vermikulit çox məsaməlidir, sıxlığı və istilikkeçirməsi azdır, habelə yüksək temperatur dayanıqlığına malikdir. Tökmə halda sıxlığı yandırılma şəraitindən və dənələrinin ölçülərindən asılıdır. Dənələrinin iriliyinə görə vermikuliti üç fraksiyaya bölürlər: iri - 5-10 mm, orta - 0,6-5 mm və xırda - 0,6 mm-ə qədər. Sıxlığına görə vermikulitin markalan belədir: D 100, D 150 və D 200. Həmin markalı vermikulitin istilikkeçirmə əmsalı müvafıq olaraq 0,064,0,070 və 0,076 Vt/(m-°S)-dir.

Köpdürülmüş vermikulit qiymətli istilik-izolyasiya materialıdır. izolyasiya olunan səthlərin temperaturu 1100°S-yə qədər olduqda o, səpinti halında işlədilir. Vermukiliti yüngül betonlar üçün doldurucu olaraq və habelə istilik-izolyasiya suvaqlarına da sərf edirlər.

 

Asbestdən hazırlanan istilik-izolyasiya materialları

Asbestdən hazırlanan istilik-izolyasiya materiallarının istehsalında başlıca olaraq, xrizotil-asbestdən istifadə olunur. Xrizotil asbestin lifləri digər növ asbestlərin liflərinə nisbətən möhkəm, elastik və asanlıqla liflərə ayrılandır. Asbest əsasında səpinti halında, top və ədədi istilik-izolyasiya materialları istehsal olunur.

Asbest kağızı - adətən, 5%-ə qədər nişasta əlavə etməklə asbestdən hazırlanan vərəq və ya top halında materialıdır. Asbestin didilmə dərəcəsindən və maşında kütlənin sıxlaşdınlmasından asılı olaraq, asbest kağızmm sıxlığı 450-950 kq/m3, istiükkeçirmə əmsalı 0,128-0,174 Vt/(m*°S) olur. 200°S-dən çox qızdırdıqda as- best kağızının sıxlığı və möhkəmliyi azalır, 500°S-dən yuxarıda, kimyəvi birləşmiş su ayrıldığından asbestin lifləri dağılır. Buna görə asbest kağızının 500°S-yə qədər temperaturda işlətmək olar.

 Asbest kağızının 1 m2-nın kütləsi 650-1900 q, hiqroskopik nəmliyi 3%-ə qədərdir. Vərəqlərin uzunluğu 1000, eni 950 və qalınlığı 0,3-1.5 mm-dir.

Yastı asbest kağızından başqa qırçınlı asbest kağızı da istehsal olunur. Qırçınlı asbest kağızından asbest kartonu hazırlanır.

Asbest kartonu - asbest kağızından və ya 65% asbest lifləri, ,0% kaolin və 5% nişastanın qarışığından hazırlanan vərəq halında materialıdır. Boşluqlu asbest kartonu bir neçə vərəq yastı və qırçınlı asbest kağızının maye şüşə və ya yapışqanla yapışdırılması yolu ilə alınır. İstifadə olunan asbest kağızının qalınlığından və əmələ gələn hava boşluqlarının ölçülərindən asılı olaraq, kartonun sıxlığı 250-600 kq/m3, istilikkeçirmə əmsalı isə 50°S temperaturda 0,052-0,093 Vt/(m °S) olur.

Asbest liflərindən və dolduruculardan hazırlanan asbest kartonu vərəqlərinin sıxlığı 900-1000 kq/m3, istilikkeçirməsi isə 0,157-0,182 Vt/(m-°S)- dir.

Asbest kartonunu tava halında yastı səthləri izolyasiya etmək üçün, silindrik və yarımsilindrik örtüklər halında isə borukəmərlərini izolyasiya etmək üçün işlədirlər.

Asbozurit. Trepel və ya diatomitlə 15-30% asbestin qarışığından hazırlanan toz halında istilik-izolyasiya materialına asbozurit deyilir. Toz halında olan asbozurit su ilə qarışdırılır və alınan pasta izolyasiya olunan səthə çəkilir. Asbozurit tozunun sıxlığı 650-850 kq/m3, istilikkeçirmə əmsalı 0,186-0,256 Vt/(m °S), əyilmədə möhkəmlik həddi azı 1 MPa və istiliyədavamlılığı 600°S-yə qədərdir.

 

Nüvel - 15% asbestlə sulu maqnezium karbonatın qarışığından ibarət toz halında istilik-izolyasiya materialıdır. Mastika və ya tava halında istifadə olunur. Nüvel qızmış səthləri izolyasiya etmək üçün işlədilir. Sıxlığı 350 kq/m3-ə qədər, istilikkeçirmə əmsalı 0,081 Vt/(m-°S) və əyilmədə möhkəmlik həddi 0,15 MPa-dır.

Sovelit - 15% asbestlə maqnezium və kalsium karbonatların qarışığından ibarət istilik-izolyasiya materialıdır. Soveliti hazırlamaq üçün asbest və dolomit (CaC03*MgC03) götürülür. Sovelit toz və tavalar halında buraxılır. Toz halında olan soveliti su ilə qarışdırırlar və pasta halında izolyasiya olunan səthə çəkirlər. Sovelit tavalarının uzunluğu 500 mm, eni 170 mm, qalınlığı isə 30-60 mm olur. Quru halda sıxlığına görə markaları: D 350 və D 400-dür; istilikkeçirmə əmsalı 0,075-0,086 Vt/(m °S),əyilmədə möhkəmlik həddi azı 0,15 MPa və nəmliyi isə 15%- qədər olmalıdır. 

Temperaturu 500°S-yə qədər olan qızmış səthləri izolyasiya etmək üçün sovelit tavaları işlədilir.

Vulkanit üyüdülmüş trepel və ya diatomitin sönmüş əhəng və asbestlə qarışığından qəliblənən və avtoklavda emal olunan istilik-izolyasiya materialıdır. Onun tərkibi çox zaman 60% trepel və ya diatomitdən, 20% əhəngdən və 20% asbestdən ibarət olur.

Vulkanit tavaları yastı və lekal formalı olur. Yastı tavaların uzunluğu 500 mm, eni 170 mm, qalınlığı 30, 40 və 50-dir.

Quru vulkanit tavalarının sıxlığı 400 kq/m3-ə qədər, 50°S temperaturda istilikkeçirmə əmsalı 0,091 Vt/(m-°S), əyilmədə möhkəmlik həddi 0,3 MPa qədər, nəmliyi 20%-dən çox olmamalıdır. Ondan 600°S-yə qədər qızmış səthlərin izolyasiyasında istifadə edilir.

 

Sosial şəbəkələrdə bölüşmək