Evin bünövrəsi hansı qruntda qurulmalıdır

Evin bünövrəsi hansı qruntda qurulmalıdır

Evin bünəvrəsini (fundamentini) qoymamışdan əvvəl, qruntun hansı növə aid olduğunu bilmək vacibdir.

Yer kürəsinin üst laylarında yerləşən, inşaatda istifadə olunan geoloji suxurlar qrunt adlanır. Qruntlar, aralarında məsamələr (boşluqlar) alınan, müxtəlif ölçülü hissəciklərin (dənəciklərin) toplanmasından əmələ gəlir ki, bunlar qruntun skeletini təşkil edir. Tikililərin oturduğu yerdə onların ağırlığlarını qəbul edən qrunt salına əsas deyilir. İnşaat obyektinin möhkəmliyini və dayanığlığını təmin edən əhəmiyyətli şərtlərdən biri də əsasən etibarlı olmasıdır. Əsaslar təbii və süni olur. Tərkiblərinə, quruluşlarına və təbəqələnmə xassələrinə görə qruntlar müxtəlif olur. Normalara uyğun olaraq qruntların aşağıdaki inşaat təsnifatı qəbul edilmişdir.

Qayalıq qruntlar daş suxurlarından (əhəngdaşı, qumdaşı, kvarsit və s.) ibarət olub, bütöv qaya halında və ya məhlulsuz sıx hörgüyə bənzəyən çatlı laylar şəklində yerləşir. Bunlardan, sıxlaşmadan və suya dayanıqlı olan birinci qruntlar, ikinciləri nisbətən daha möhkəm və etibarlı olur. Gips, anhidrid, gilli şist və bəzi qumdaşı növlərindən əmələ gələrək suda həll olunan və ya su dəyəndə yumşalan, eləcə də yeyilmiş və ovulmuş qayalıq qruntların yükdaşıma qabiliyyətləri pisdir və öz təbii hallarında əsas üçün yararlı deyildir.

İrikəsəkli qruntlar ağırlığının 50%-dən çox hissəsi 2 mm-dən iri olan daş kəsəkləri(qırmadaş(xıj), sığıl, siyal, çınqıl) kristalik və ya çəkmə suxurlardan əmələ gəlir. Bərk, yuyulmayan suxurlardan olan belə qruntlar bina və tikililər üçün  möhkəm əsas ola bilər. Qruntun tərkibinin əksəriyyəti 10 mm-lik qırmadaş və ya çınqıl təşkil edən qruntlara isə siyal irikəsəkli qruntlar seyilir.

Qumlu qruntlar, daş suxurlarının parçalanması nəticəsində əmələ gələn, əksəriyyəti 0.05-2 mm iriliyində girdə dənələrdən ibarət olub, quru halda səpələnir Hissəciklərin iriliyindən asılı olaraq, qumlar çınqıl şəklində, iri, orta irilikli, xırda və tozvari olur. Quruluşunun sıxlığından  və məsamələrindən asılı olaraq, qumlu qruntlar sıx, orta sixlıqlı və ovuntu halında rast gəlmək olur. Nəmliyindən və ya məsamələrinə suyun daxil olma darəcəsindən asılı olaraq qumlu qruntlar az nəm, nəm və suda islanmış olmaqla bir-birindən fərqlənir. Qumlu qruntların nəm çəkməsi nəticəsində yükdaşıma qabiliyyətləri aşağı düşür (qruntun hissəcikləri kiçik olduqda daha çox). Xüsusi ilə gil və lil qarışıqlı xırdadənəli və tozvari qumlar nəm çəkdikdə qruntun nəm yükdaşıma qabiliyyəti daha çox aşağı düşür. Bu qruntlar su ilə tam islandıqda sıyılmağa, axmağa başladıqları üçün sıyıl adlanır. Belə qruntlar üzərində ev ucadılması çox çətinlik törədir. Çınqılvari, iri və orta irilikli qumlardan ibarət qumlu qruntlar az sıxılır və qrunt təbəqəsinin qalınlığı kifayət qədər olduqda ev və tikililər üçün möhkəm və dayanıqlı əsas ola bilər.

Gilli qruntların tərkibi əsasən gil torpaqdan ibarət olub, mədən suxurlarının parçalanmasından əmələ gəlir. Hissəcikləri daxili ilişmə quvvəsinə malik olduqları üçün əlaqələndirici qruntlar siyahısına daxildir. Gilli qruntların ölçüləri 0.005 mm-dən və qalınlıqları 0.001 mm-dən az olan balıqqulağına bənzər çox kiçik hissəciklərdən, həmçinin qumdan və bəzən də başqa başqa  bitki qalıqlarından əmələ gəlir. Lakin bu qarışıqlar gilin möhkəmliyini və suyun nüfuz etməsini aşağı salır. Qruntun daxilindəki kiçik kapilyarlar suyu soraraq gilin içərisində ərp(kristallaşmayan və süzülməyən pərdə)əmələ gətirir ki, bunun də nəticəsində gil yapağan olur. Həddindən artıq su çəkmış qruntlar axmağa başlaya bilər. Nəmlik dərəcəsindən asılı olaraq gilli qruntların inşaat xüsusiyyətləri müəyyən edilir. Quru və nəmliyi az olan gilli qruntlar tikili və evlər üçün yaxşı əsas ola bilər.

Evin bünövrəsi üçün seçilən yerlərdə səpmə qruntlara da rast gəlmək olur. Bunlar dərələrin axmazların, çay sahillərinin zibilliklərinin təbii və süni iri çalaların tədricən doldurulmasından əmələ gəlir. Belə qruntlar, quruluşları, tərkiblkəri və sıxılma dərəcəsi müxtəlif olan, tərkibini külli miqdarda çürüyən üzvi maddələr təşkil edən zibillərdən və istehsalat tullantılarından da əmələ gəlir. Səpmə qruntların sıxlığı çox vaxt səpilən maddələrin yaşından və qruntun xüsusiyyətindən asılı olur. Məsələn, qumlu səpmə qruntlar 2-3 ildən, gilli qruntlar isə 5-7 ildən sonra sıxlaşır. Metal istehsalından alınan posalardan əmələ gələn səpmə qruntun qalınlığı 3 m-dən çox olduqda etibarlı fundament kimi istifadə edilə bilər.

Zəlzələyə dözümlüyünə görə qrunt tipləri üç kateqoriyaya ayrılır. Birinci kateqoriyaya qrunt suyunun səviyyəsi yer səthindən ən azı 15 m aşağıda olan, qaya, yarıqaya və eləcədə bərk sıxlanmış iri bloklar daxildir. İkinci kateqoriyanın qalınlığı 8 m-dən az olan qum, gil və gilli qum, həmçinin 6-10 m qalınlığında iri bloklu qruntlar təşkil edir. Üçüncü kateqoriya, qalınlığı 4 m-dən az olan, gil, qum, qumlu gil və gilli qumlardan və qalınlığı 3 m-dən az olan iri bloklu qruntlardan ibarətdir. Qrunt birinci kateqoriya olduqda rayonun seysmik balı bir ball aşağı götürülür. Üçüncü kateqoriya qruntlarda 6 və 7 ball əvəzinə 7 və 8 ball hesaba alınır; 9 ball olduqda isə belə qruntlarda inşaat tikinti aparılması icazə verilmir.

Sosial şəbəkələrdə bölüşmək