Bünövrələrə verilən tələblər, bünövrələrin basdırılma dərinlikləri

Bünövrələrə verilən tələblər, bünövrələrin basdırılma dərinlikləri

Bina və ya tikilinin yerüstü hissələrindən əmələ gələn, bütün daimi və müvəqqəti yüklərdən alınan təzyiqi qəbul edib əsasa ötürən yeraltı hissəyə, konstruksiyaya bünövrə və ya özül deyilir. Bünövrənin, yerüstü hissələr oturan üst müstəvisinə bünövrəüstü, onun bilavasitə əsasa tamas edən (toxunan) alt müstəvisinə bünövrəaltı deyilir. Bünövrənin ilk daşları və ya elementləri təməl adlanır.

Bünövrələr möhkəmlik, dayanıqlıq, uzunömürlük və qənaətlilik tələblərini təmin etməlidir. Bünövrə tipi seçilən zaman inşaat meydançasında işlədiləcək qaldırıcı nəqliyyat mexanizmlərinin yükqaldırma qabiliyyətinə uyğun olaraq, zavod və ya poliqonlarda hazırlanan, mümkün qədər iriləşdirilmiş yağma bünövrə elementlərindən istifadə edilməsini təmin edən sənayələşdərilmə tələblərinə əsaslanmalıdır.

Bir qayda olaraq, şaquli və üfuqi hissələrdən ibarət olan bünövrələr binanın yuxarısında yerləşən elementlərdən düşən yüklər, qruntun temperaturu, qruntun təzyiqi, qruntun nəmliyi, aqressiv kimyəvi maddələr, qruntun səpələnmə güçü, titrəmələr, zirzəmi olduqda onun temperaturu, nəmliyi və s. kimi bir sıra quvvələrin təsirinə məruz qalır. Bünəvrələr göstərilən quvvələrə tab gətirməli və tələb olunduğu müddətdə öz möhkəmliyini və dayanığlığının dəyişməməlidir. Binanın inşaat dəyərinin 8-10%-i, zirzəmi olduqda isə 12-15%-i bünövrələrə sərf edilir.

Hamarlanmış yer səthindən bünövrənin altına təməlin qoyulduğu səthə qədər olan məsafəyə bünövrəsinin basdırılma dərinliyi deyilir. Bu etibarlı əsas kimi istifadə oluna bilən qruntun nə dərinlikdə olmasından asılıdır. Həmin dərinlik zirzəmisiz binalarda (bünövrənin bilavasitə oturduğu qrunt qaya deyilsə) 0.5 m-dən az olmamalıdır. Zirzəmili binalarda isə zirzəminin döşəməsi ilə ondan aşağı bünəvrənin altı arasındakı məsafə ən azı 0.5 m olmalıdır. Bütün tələblərə cavab verən qayalıqdan təbii əsas kimi istifadə edildikdə, onun üst səthi bünövrə boyu bir səviyyədə və ya pillələrlə üfuqu vəziyyətə salınıb (çox vaxt bü məqsədlə qum yastığından istifadə edilir) üstündən bünövrənin təməlinin qoyurlar.

Xeyli nəm çəkmiş, köpmüş (gilli) qruntlarda, yaxud qrunt suları qruntdan aşağı donma sərhədinə 2 m-ə yaxın olduqda bünəvrələrin altı qruntun donma dərinliyindən aşağı yerləşməlidir.

Bünövrənin basdırılma dərinliyi bina və tikilinin təyinatından, onların konstruktiv xüsusiyyətlərindən, yeraltı kommunikasiyaların mövcüdiyyətindən, bünövrəyə düşən yüklərin böyüklüyü və xüsusiyyətlərindən, inşaat meydançasının geolojı və hidrolojı (qruntları növlərindən, yükdaşıma qabiliyyətlırindən, köpmə dərəcəsindən, inşaat və istismar dövrlərində qrunt suları səviyyəsinin mümkün olan dəyişmələrindən, yerüstü suların olub olmamasından), eləcə də rayonun iqlim şəraitindən asılıdır. Zirzəmisi qızdırlmayan binaların bünövrələrinin basdırılma dərinliyi zirzəminin döşəmə səviyyəsindən götürülüb hesablamadan alınan donma dərinliyinin yarısı qədər verilir.

Həmsərhəd binaya bitişən binanın bünəvrəsinin basdırılma dərinliyi mövcud bünövrələrin dərinliyi qədər götürülür. Mövcud bünövrənin yanında bünövrəaltı daha dərin olan yeni bünövrə layihələnirsə, mövcud bünövrənin çökməməsini qarşısını almaq üçün üçün, iki bünövrə arasında zıvana(şpunt)hasarlanması və s. kimi möhkəmləndirmə işləri aparmaq lazımdır. Zirzəmilərin xarici divarlarının qarşısında düzəldilən ön çalaların yerləşdiyi yerlərdə, zirzəmilərdə, yeraltı kommunikasiyalarda, həmçinin ağır avadanlığın altında qoyulan bünövrələrin altı, binanın ən dərin bünövrə altına bərabər səviyyədə olmalıdır.

İcra üsulundan asılı olaraq bünövrələr yığma və monolit, dayaz (basdırılma dərinliyi 5 m-ə qədər) və dərin (5m-dən çox) olur. Üzərinə düşən yükə tab gətirməsindən asılı olaraq, bünövrələr sərt və və çevik düzəldilir. Sərt bünövrələr əsasən sıxılmaya işləyir. Beton, kötür beton, kötür və kərpic bünövrələr bu cümlədəndir. Çevik bünövrələr əsasən uzanma yarılma quvvələrinə qarşı müqavimət göstərir. Bu məqsədlə dəmir-beton yastıqlı bünövələrdən istifadə edilir. Konstruktiv sxemlərinə görə bünövrələr lentvarı, dirəkvarı, səlt və ya svaylı olur.

Sosial şəbəkələrdə bölüşmək