Bina evlərin divarlarına verilən tələblər

Bina evlərin divarlarına verilən tələblər

Binaların əsas elementi olan divarlar bir sıra mühüm vəzifələr daşıyır: yerləşkələri xarici mühitdən qoruyur; binanın həcmi-planlaşdırma həllini təşkil edir; daimi və müvəqqəti yükləri bünövrəyə ötürür və s. Pəncərə, qapı, balkon və digər elementlərlə birlikdə divarlar binanın xarici görünüşünün yaraşıqlı olmasından əsas mövqe tutur. Karnizlər və kürsülük divarları da divarların ayrılmaz hissəsidir. Karkassız binaların ümumi dəyərində 20 %-ə qədərinin divarlar təşkil edir. Daxili divarlar eyni zamanda arakəsmə vəzifəsini daşıyır. Öz ağırlığından başqa örtmələrin, daimi və müvəqqəti yüklərin də ağırlığını daşıyan divarlara yükdaşıyan divarlar, yalnız öz ağırlığını daşıyan divarlara isə öz yükünü daşıyan divarlar deyilir.

Normal istismar üçün divarlar aşağıdaki tələblərə cavab verməlidir: statiklik-lazımı qədər möhkəm və davamlı olmalı; istilik texnikası-mühafizə etdikləri həcmlərin temperatur-nəmlik rejimini saxlaya bilməli; akustika-yerləşkələrinin təyinatından asılı olaraq lazımı qədər səskeçirməmə qabiliyyətinə malik olmalı; yanmazlıq-binanın oda davamlılıq dərəcəsindən asılı olaraq normada tələb edildiyi qədər oda davamlı olmalı; istehsalat-konstruksiyalar elə olmalıdır ki, binanın industrial üsulla tikmək mümkün olsun; iqtisadi-bütün texniki tələbləri ödəməklə, 1 m2 divar sahəsi minimum yüngül olmalı və ucuz başa gəlməlidir.

Divarların memarlıq-konstruktiv elementləri

Divarlarda verilən pəncərə və qapı boşluqlarına açırım deyilir. İki açırımın arasında siravi ara divar, binanın tini ilə ona ən yaxın açırım arasında tin ara divar əmələ gəlir. Açırımın üstü atma konstruksiyası ilə örtülür. Öz əsas müstəvisindən fərqləndiyinə görə xarici divarın aşağı hissəsi kürsülük divarı adlanır. Divarlarda üfuqi çıxıntılar- qurçaqlar da verilir. Daha çox çıxıntılı, memarlıq profilli və bəzən bəzəkli qurşaqlar karniz adlanır. Mərtəbələr arasında aralıq karnizi qoyulur. Divarların başları tamamlayıcı karnizlə olub, pəncərə və qapıların üstündə 0.7-1 m hündürlüyündə düzbucaq kəsikli kiçik divarlar-parapetlər yerləşdirilir. Çardağ fazasının qarşısını tutan, üç tərəfdən karnizlə əhatə olunan üçbucaq formalı divar fronton adlanır. Karnizsiz divarlara isə şişləmə deyilir. Divar şkafları düzəltmək, radiatorları qoymaq və başqa məqsədlərlə divarların qalınlığı hesabına divarlarda dərinliklər-taxçalar qoyulur. Yerləşkələrin sahəsini artırmaq məqsədi ilə düzəldilən böyük sahəli taxçalar nişin adlanır. Yuxarı qalxdıqça, divarın ensizləşməsi nəticəsində mərtəbə səviyyəsində divarlarda əmələ gələn üfuqi çıxıntıya xarma deyilir.

Divarın uzunu boyunca qalınlığı dəyişdikdə tinləmə əmələ gəlir. Divarları gücləndirmək üçün müəyyən yerlərdə divarın qalınlığını çıxıntılarla şaquli istiqamətdə artırırlar ki, bu da kürək adlanır. Kapiteli və bazası olan kürəklərə pilyastr, yarımdairəvi en kəsikli pilyastrlara isə yarımsütün deyilir. Divarların üfuqi quvvələrə dayanıqlığını artırmaq üçün onlara kontrfors adlanan dirəklər verilir. Açırımın içərisinin üst və yan müstəviləri çərçivəsıxan və ya yamac adlanır. Açırımın üstünü üst çərçivəsıxan, iki yanını isə yan çərçivəsıxanlar təşkil edir. Pəncərə və ya qapının çərçivəsinin saxlamaq və küləyi buraxmamaq üçün çərçivəsıxanların xarici tərəflərindən çıxıntılar, çərəklər(qurtqulağlar) verilir. Çərəyin qalınlığı körpic divarlarda ½ kərpic(120mm), daş və xırda elementlərdən hörülən divarlarda 100,120 və ya 200 mm ola bilər. Çərək kərpic divarlarda 65 mm və digər materiallardan hörülən divarlarda isə 50-100 mm açırımın içərisinə keçərək xarici tərəfdən onun sahəsini azaldır. Bəzən inşaatda xırda süni və təbii daşlardan hörülən divarlarda çox vaxt çərək verilmir. Üzlüklü divar hörgülərində üzlük materialının açırımın içərisinə çıxması ilə çərək əmələ gətirilə bilər.

Şək.1 Xarici divar elementləri:

1-kürsülük divarı; 2- pəncərə açırımı; 3-qapı açırımı; 4-atma; 5-sıravi aradivar; 6-tin aradivar; 7-tamamlayıcı karniz; 8-ara karniz; 9-qurşaq; 10-sandrik;10-parapet; 12-fronton; 13-taxça; 14-pilyastr; 15-kontrfors; 16-çıxartma; 17- tinləmə; 18-çərək; 19-çərçivəsıxanlar; 20-üst çərçivəsıxan;21-yan çərçivəsıxan

Yanğının yayılmaması üçün böyük binaları brandmauyer (od divarı)divarlarla hissələrə bölürlər. Bunlar damın üstündə oda davamlı binalarda 0.3 m, oda davamsız binalarda isə 0.6 m yuxarı qaldırırlar. Divarları ağac və digər yanabilən materiallardan olan binalarda divar səthindən 0.3 m qarşıya çıxan şaquli brandmauyerlər də verilir.

Yer səthi (bünövrənin üstü) ilə birinci mərtəbənin döşəməsi arasında əmələ gələn həcmə binanın kürsülüyü, onun əhatə etdiyi divar hissələrinə isə kürsülük divarları deyilir. Kürsülük divarlarının xarici mühitlə əlaqədar olan  üz səthləri möhkəm və suyadözümlü materiallardan düzəldilməli, korroziyaya (mexaniki-fiziki dəyişilməyə, ovulmaya, yuyulmaya, zədələnməyə və s.) davamlı olmalıdır. Kürsülük divarlar markası 75-dən az olmayan kərpiclərdən, iri bloklardan, iri panellərdən və ya təbii daşlardan tikilir.

Birinci mərtəbənin döşəməsi səkidən və ya selsəkidən 0.5 m-dən hündür deyilsə, onda kürsülükdən yuxarıda qalan divarın xarici tərəfdən bir hissəsində də üzlük təbəqəsi düzəldilir. Beləliklə də kürsülük divarının xarici səthinin hündürlüyü 0.5 m-dən az olmur. Əlavə edilmiş üzlük təbəqəsi hidroizolyasiyadan yuxarıda sərbəst olaraq qala bilər. Bünövrə divarları beton bloklardan quraşdırılan binalarda həmin blokları davam etdirərək yer üzərində çıxarmaqla kürsülük divarlarını beton bloklardan da təşkil etmək mümkündür. Sonra blokların xaricə çıxan səthlərinə suvaq və digər materiallarla üz çəkmək və lazım gəldikdə profil və yaraşıq vermək olar. Belə kürsülük divarları müasir inşaatda, xüsusən çoxmərtəbəli karkassız binalarda, geniş tətbiq edilməkdədir.

Şək.2 Kürsülük divarları:

a-kərpic üzlüklü; б- suvaq üzlüklü; в- daş üzlüklü; г-süni tava üzlüklü; д-beton bloklardan; e- iripanelli;1-bünövrə divarı, 2- divar;3-səki (selsəki); 4-hidroizolyasiya qatı;5-bişmiş kərpic; 6 üzlük daşı; 7- suaxıdan-kürsülük bort daşı(kordon);8-üzlük tavası; 0- suvaq; 10-dam poladı; 11-beton blok; 12-bünövrə divar paneli;13- birinci mərtəbənin döşəməsi

Sosial şəbəkələrdə bölüşmək